Gjatë vizitës javën që shkoi në Xhaminë Blu të Stambollit, Papa Benedikti XVI i la pa gojë të pranishmit, vëzhguesit dhe komentatorët e udhëtimit të tij në Turqi, duke u ndalur për një moment meditimi dhe lutjesh, brenda asaj hapësire të shenjtë për Islamin. Në kontekstin global të “përplasjes midis qytetërimeve” dhe ballafaqimit të Perëndimit me Lindjen, gjesti i Papës nuk do të interpretohej dot lehtë, as do të përfshihej dot natyrshëm në arsyet e vërteta, ose të supozuara, të iniciativës turke të Vatikanit: Dialogu me Islamin, simpatia për përpjekjet e Turqisë për t’u afruar me Europën, dora e shtrirë ekumenike ndaj Patrikanës dhe në përgjithësi Kishës Ortodokse. Shprehjet protokollare të simpatisë, ose të rivlerësimit të tolerancës, respektit të ndërsjellë, bashkëjetesës dhe të drejtave të njeriut, nuk duket se ndihmuan, megjithatë, për të kthjelluar qëndrimin e Europës, madje edhe të Europës së Krishterë, ndaj kërcënimit të perceptuar të fondamentalizmit islamik, ose edhe thjesht të Tjetërsisë Islame, ndaj themeleve të qytetërimit Perëndimor.

Çuditërisht, këto tensione të politikës dhe të kulturës globale i gjen të riprodhuara, në mënyrën e tyre, edhe në Shqipëri; ku bashkëjetesa e Krishterimit me Islamin, është tashmë realitet i përditshëm dhe mit i pranuar botërisht i eksepcionalizmit shqiptar; por edhe ku gjallërimi i feve vitet e fundit, ka çuar detyrimisht në krizë të marrëdhënieve midis komuniteteve përkatëse dhe institucioneve laike të shtetit, nga njëra anë; etikës fetare dhe etikës shekullare, nga ana tjetër. Nga ky vështrim, as këmbëngulja e Turqisë për t’u pranuar, edhe formalisht në familjen e popujve të Europës, nuk mund të ndahet nga vullneti i shqiptarëve të fesë Islame, për të qenë e mbetur po aq pjesë e Shqip